Kiosk na Nadzamczu w Czorsztynie 2003/ fot. Jurek Skwar
Tak wyglądał w 2003 roku – w ostatnich latach swojego istnienia – pawilon „KIOSK”, wzniesiony w 1929 roku na Nadzamczu przez Stanisława Drohojowskiego, właściciela Czorsztyna. Pierwszy budynek nowego letniska, symbol rodzącej się turystyki, przez dekady zmieniał swój wygląd, by ostatecznie zniknąć z krajobrazu miejscowości. Dziś po KIOSKU nie ma już śladu – w jego miejscu stoją domki na wynajem. Jedynym materialnym świadectwem dawnej świetności pozostaje słynny mur oporowy, który niegdyś otaczał taras pawilonu i znającym historię miejsca przypomina o początkach Nadzamcza.
Początki letniska i budowa KIOSKU (lata 20. XX wieku)
Historia willi „KIOSK” jest ściśle związana z rozwojem osady letniskowej na Nadzamczu w Czorsztyn. Inicjatorem przemian był właściciel dóbr czorsztyńskich Marceli Feliks Drohojowski, a następnie jego następcy, którzy w okresie międzywojennym konsekwentnie rozwijali turystyczny charakter miejscowości.
W latach 20. XX wieku na Nadzamczu powstał jeden z pierwszych obiektów nowej osady – drewniany pawilon handlowo-gastronomiczny nazwany „KIOSK”. Budynek miał lekką konstrukcję, otwartą werandę i charakterystyczny pionowy napis „KIOSK”, widoczny na archiwalnych fotografiach.
Usytuowano go na tarasie wzmocnionym solidnym kamiennym murem oporowym wybudowanym z inicjatywy Drohojowskich. Mur ten stanowił nie tylko zabezpieczenie skarpy, ale również element kompozycyjny całego założenia przestrzennego.
Działka, na której wzniesiono KIOSK, miała powierzchnię około 0,9 hektara – była to jedna z większych parceli w obrębie rozwijającego się Nadzamcza.
Willa KIOSK Czorsztyn Nadzamcze w 2003 /fot. Jurek Skwar
Rozbudowa w okresie międzywojennym
Wraz z rozwojem letniska KIOSK przestał być niewielkim pawilonem sezonowym. W okresie międzywojennym był stopniowo rozbudowywany i przekształcany w większy obiekt o funkcji wypoczynkowo-gastronomicznej.
Jak wspomina Barbara Mikołajewicz, współwłaścicielka Willi „Jasna” na Nadzamczu właśnie w „Kiosku” umówił się z właścicielem Czorsztyna Stanisławem Drohojowskim jej dziadek Antoni Wójcikiewicz, żeby zadatkować działkę na której później powstała Willa „Jasna”. Było to w tym samym roku, 1929 kiedy willa „Kiosk” została oddana do użytku.
„Mój tato wspominał, że do willi Kiosk Drohojowski sprowadził kucharkę jak to się wówczas mówiło „ze światu”, czyli nie miejscową, która pochodziła z Szaflar która gotowała dla letników. Jak wspominał tato w dowód wdzięczności za dobrą pracę Drohojowski podarował jej niewielką działkę na Nadzamczu w sąsiedztwie „Kiosku” na której wybudowała ona dom” – wspomina Barbara Mikołajewicz.
Z biegiem lat budynek zyskał bardziej rozbudowaną bryłę, częściowo dwukondygnacyjną. Stał się ważnym punktem obsługi turystów odwiedzających ruiny zamku i korzystających z infrastruktury letniskowej.
Czorsztyn. Fragment miejscowości. Kiosk na Nadzamczu. 1930.09 Autor zdjęcia: Przypkowski, Tadeusz
Okres powojenny – dzierżawa przez Wojewódzki Związek Gminnych Spółdzielni z Krakowa
Po II wojnie światowej zmieniła się sytuacja własnościowa wielu obiektów w Czorsztynie. KIOSK wraz z działką był dzierżawiony przez Wojewódzki Związek Gminnych Spółdzielni z Krakowa, który użytkował budynek od okresu powojennego (1948 rok), aż do lat 90. XX wieku. Ta sama instytucja dzierżawiła również inny ważny obiekt na Nadzamczu – tzw. „Długą” (Pierwszy Dom), później znany pod nazwą „Kinga”.
W okresie dzierżawy budynek był adaptowany do bieżących potrzeb użytkowych. Stopniowe modernizacje i przebudowy zmieniały jego pierwotny wygląd, oddalając go od lekkiej, przedwojennej formy pawilonu.
„Pamiętam KIOSK z połowy lat 80. XX kiedy już na stałe przeniosłam się z mężem na Nadzamcze. W 1985 roku byliśmy z mężem na Sylwestrze w KIOSK -u. Budynek znam także z opowiadań taty i babci, którzy wspominali jak przed wojną w „Kiosku” z samego rana można było kupić świeżo pieczone bułeczki i świeże mleko, a wiele towarów do „Kiosku” dostarczali przed wojną Żydzi” – wspomina Barbara Mikołajewicz, współwłaścicielka jedynego obecnie przedwojennego pensjonatu na Nadzamczu Willi „Jasna”.
KIOSK po wybudowaniu (1929) i u schyłku istnienia (2003)
Sprzedaż działki po 1990 roku – lokalna legenda
Po 1990 roku blisko hektarowa działka z KIOSKIEM została w całości sprzedana osobie prywatnej z zagranicy. Wśród mieszkańców funkcjonowała wówczas opowieść, że nabywca pierwotnie zainteresowany był zakupem zamku w Czorsztynie, jednak w związku ze spadkiem wartości dolara amerykańskiego transakcja ta nie doszła do skutku i ostatecznie zakupił działkę z KIOSKIEM. Choć historia ta ma charakter lokalnej „wieści gminnej”, stanowi ciekawy element przekazu ustnego związanego z losami nieruchomości.
Kolejna sprzedaż i podział działki (ok. 1995 r.)
Około 1995 roku działkę odkupiła osoba z Warszawy, która w kolejnych latach podjęła decyzję o podziale blisko hektarowej nieruchomości na kilka mniejszych parceli.
Po wyburzeniu budynku KIOSKU – co nastąpiło około 2005 roku – wydzielone działki zostały sprzedane kilku osobom prywatnym. Tym samym zakończyła się historia jednolitego założenia przestrzennego, które funkcjonowało w tym miejscu od lat 20. XX wieku.
Ulica Zamkowa, po prawej stronie działka na której kiedyś stał KIOSK .
Widoczny stary mur oporowy 2010
Wygląd budynku w ostatnich latach istnienia
Na początku XXI wieku KIOSK wyglądał już zupełnie inaczej niż w okresie międzywojennym. Budynek był znacznie rozbudowany i przebudowany. Część konstrukcji pozostawała drewniana i była pomalowana na zielono jak widać to na jednej z ostatnich fotografii obiektu autorstwa Jurka Skwar z 2003 roku. Bryła była masywniejsza, a pierwotny charakter pawilonu był trudny do odczytania bez znajomości archiwalnych fotografii.
Po prawej fragment starego muru oporowego willi KIOSK około 2010 roku oraz wjazd na ul. Rycerską
jeszcze po lewej stronie z niezabudowana działką z drzewami
Do 2013 roku istniał jeszcze historyczny mur oporowy wybudowany przez Drohojowskich – jeden z ostatnich materialnych śladów pierwotnego założenia. W kolejnych latach został on mocno zmodernizowany i zastąpiony betonową konstrukcją.
Po prawej stronie fragment nowego muru dawnego KIOSK-u .
Skręt z ul. Zamkowej na ul. Rycerską 2025
Stan obecny – rok 2026
W 2026 roku na części dawnych działek w miejscu, gdzie stała willa/pawilon KIOSK, funkcjonują domki na wynajem a na sąsiedniej działce już poza terenem dawnego założenia KIOSK-u został urządzony parking z którego korzystają turyści udający się na zamek w Czorsztynie. Układ przestrzenny uległ całkowitemu przekształceniu, a historyczna zabudowa nie istnieje. Jedynym trwałym śladem pozostałym w pamięci są archiwalne fotografie oraz relacje mieszkańców dokumentujące niemal stuletnią historię tego miejsca.
Na działce na której kiedyś stał KIOSK dziś stoją domki na wynajem. Na fotografii po prawej widoczny fragment nowego muru a powyżej niego domek na wynajem w trakcie budowy – sierpień 2025 /fot. staryczorsztyn.pl
Znaczenie willi „KIOSK” dla historii Czorsztyna
Willa „KIOSK” była jednym z pierwszych symboli turystycznego rozwoju Nadzamcza. Od drewnianego pawilonu lat 20., przez powojenną dzierżawę, aż po parcelację i wyburzenie – jej dzieje odzwierciedlają przemiany własnościowe, społeczne i krajobrazowe, jakie zaszły w Czorsztynie w ciągu ostatnich stu lat.
Choć budynek nie przetrwał, jego historia pozostaje ważnym elementem dziedzictwa lokalnego i świadectwem początków nowoczesnego letniska w Czorsztynie.
Mur oporowy istniejący przy KIOSK-u od strony ul. Rycerskiej 2010
Najważniejsze daty w historii KIOSKU
lata 20. XX w. – budowa pawilonu przez Drohojowskich
okres międzywojenny – rozbudowa obiektu
od 1948 r. – dzierżawa przez Wojewódzki Związek Gminnych Spółdzielni z Krakowa
po 1990 r. – sprzedaż działki osobie prywatnej z zagranicy
ok. 1995 r. – zakup działki przez kolejną osobę
ok. 2005 r. – wyburzenie budynku i podział terenu na mniejsze działki
do 2013 r. – istnienie historycznego muru oporowego
2026 r. – zabudowa działek domkami na wynajem i parkingiem
Zmierzając do zamku w Czorsztynie przyjrzyjcie się terenowi po prawej z resztkami muru oporowego – tam właśnie stał słynny KIOSK
Dziękujemy Panu Jurkowi Skwar za udostępnienie zdjęć KIOSK-u z 2003 roku
Wszelkie prawa zastrzeżone. Kopiowanie tylko za zgodą redakcji portalu staryczorsztyn.pl
Artykuł ukazał się po raz pierwszy na portalu staryczorsztyn.pl 22 lutego 2026 roku
